Dok zvaničnici uveravaju javnost da je Birački spisak u Srbiji nikada čistiji, analiza podataka sa terena grada Pirota razotkriva apsurdnu sistemsku grešku: zbog verovatnog tehničkog ograničenja baze, hiljade meštana pirotskih sela, ali i gradskih ulica bez kućnog broja, u biračkom spisku žive – na broju 0.

Proizvoljne nule umesto rešenja

Zamislite situaciju u kojoj na jednoj jedinoj adresi u selu živi nekoliko stotina ljudi. Ne radi se o soliteraškom kompleksu, već o fiktivnom kućnom broju nastalom u toku ažuriranja JBS.

Baza Jedinstvenog biračkog spiska (JBS) verovatno je projektovana tako da u poljima za kućni broj i broj stana prima isključivo numeričke podatke. Međutim, realnost na terenu jugoistočne Srbije je nešto drugačija:

• U gradskim i prigradskim naseljima postoje ulice u kojima pojedini objekti nemaju dodeljen broj, već vode pod oznakom „BB” (bez broja).
• U većini pirotskih sela ulice uopšte nemaju nazive. Iako kućni brojevi često postoje u evidenciji Katastra, MUP-ova baza prebivališta ih ne prepoznaje. Rezultat? U ličnim kartama i pasošima ovih meštana piše samo: „Nema ulice” i „BB”.

Kada operater koji unosi podatke u birački spisak pokuša da prepiše MUP-ov podatak „BB”, sistem ga verovatno blokira jer očekuje broj, pa da bi zaobišao tehničku blokadu i zatvorio predmet, radnik na unosu prinuđen je da improvizuje. Neko upiše 1, ali najčešće upisuju 0.

Tako je rođen fenomen „Stanovnici broja nula”.

Nevidljivi birači i uništena kontrola

Ovakvo improvizovano rešenje stvara ozbiljan problem za integritet izbornog procesa. Onemogućena je bilo kakva nezavisna, civilna kontrola biračkog spiska po adresama.

Kada se svi meštani nekog sela koji nemaju definisanu ulicu i broj u JBS-u vode na broju 0, nemoguće je utvrditi:

1. Koliko stvarno birača živi u konkretnom domaćinstvu.
2. Da li su na tu nepostojeću adresu prijavljena nova, fiktivna lica.

Sistem je u teoriji zaključan kako bi bio precizan, a u praksi generiše netačne podatke i otvara prostor za sumnju i zloupotrebe.

Zanimljivost koja dodatno osvetljava dubinu ovog problema jeste razlika među samim pirotskim selima.

Na čitavoj teritoriji grada Pirota jedino sela Krupac i Temska imaju uredno definisane nazive ulica i kućne brojeve.

Međutim, analiza biračkog spiska pokazuje da čak i u Krupcu i Temskoj postoje ljudi upisani na kućnom broju 0. To ukazuje da problem nije samo u nedostajućim adresama sa terena, već i u sistemskoj inerciji – decenijskom prenošenju netačnih unosa iz starih evidencija koje niko ne ažurira, niti upoređuje sa Katastrom.

Dokle god baze ne budu komunicirale u realnom vremenu i dokle god softver JBS ne bude sposoban da prepozna i adekvatno verifikuje nestandardne adrese bez pravljenja fiktivnih brojeva, građani Pirota, ali i mnogih drugih opština u Srbiji, glasaće sa nepostojećih adresa.

* Autor teksta poznat Redakciji