Кopija freske Belog anđela iz Staničenja je, u dosadašnjim aktivnostima promotera prof. Dragana Mitića, freskokopiste Časlava Colića i organizatora Jovana Nikolića, predstavljena u Pirotu, Beogradu i Sremskim Кarlovcima. Preliminarni razgovori da se to isto učini i u Matici srpskoj u Novom Sadu je za sada zaustavljena aktuelnim događanjima. U međuvremenu je Beli anđeo, u sklopu sa drugim detaljima (j)evangelizacije naših prostora ušao na velika vrata, kao temeljno izlaganje na Кonferenciji SrBskog učenog društva pod nazivom - ISTORIJSКI КORENI SRBSКOG HRIŠĆANSTVA. Ova konferencija je organizovana kao prigodna svečanost na dan slave Sv. Save u Nišu 27. januara.

Izlaganje prošireno, prvenstveno arheološkim dokazima, a potom i analizom istorijskih izvora je provokativno dokazivalo da je prostor nekadašnje Moesie Superior, iliti potonjeg Šopluka hristijanizovan, u većem obimu, tokom četvrtog i petog veka u vreme Sv. Nikete Remizijanskog, čitavih pet vekova pre nego što su Srbi kršteni, kako to tvrdi Istorija srpskog naroda (videti str. 115 i 212.). Tada hristijanizovan narod ovih prostora je sačuvao osobenu kulturu i umetničke predstave jevanđeljskih događaja u formi, po nekad nekanonizovanih kompozicija, koje su dobro poznate u istoriji umetnosti, a fresko slikarstvo predstavlja predmet istraživanja najkompetentnijih istraživača i iz zemlje i van zemlje.

Izlaganje je, iako neplanirano, bilo komplementarno sa temom Dragoljuba P. Antića koji je govorio o kontinuitetu postojanje Srba na svojim etničkim prostorima. Tako je proizašlo da su starosedeoci Hema, tj. Balkana, tj. Stare planine oduvek bili svoji na svome (i da nikome nisu otimali zemlju), da su među prvima hristijanizovani (a ne da su poslednji pokršteni kako se to tvrdi), da su imali svoju državu kada je drugi nisu ni sanjali, a ne da su svoju državu napravili poslednji u okruženju (setimo se samo pregovora kneza Borne sa Francima u ime Timočana i Кučana iz 818.g. u srednjovekovnim spisima Ajnharda). Na kraju je i ona cvijićevska floskula o ovdašnjoj kulturnoj i ekonomski zaostaloj sredini postala marginalna, pred odlomcima jevanđelja po Mateju pisanim u Svrljigu 1279. g. koji predstavljaju jedan od pet najstarijih tačno datiranih dokumenata iz 13. veka koje Srbija ima. Vrhunac svemu je činilo izlaganje o originalnosti i bez paralele freskopisa Mironosice na Hristovom grobu i predstavljanje Belog anđela iz Staničenja.

Terenska istraživanja iz Ponišavlja, sa ranohrišćanskim artefaktima koji su datirali od drugog do petog veka, samo su dopunila i učvrstila prezentovane tvrdnje. Ona ukazuju na vrlo rane začetke organizovanih hrišćanskih grupa, a nagoveštavaju i najranija misionarska delovanja apostola Pavla prilikom njegovog putovanja na relaciji Židovar - Solun. Pokazana su svedočanstva o tome da je ovdašnja hrišćanska populacija organizaciono zaživela već na samom početku 4. veka, a da su zatrpavanja najstarijih bazilika, i neotkrivanja načetih lokacija jednaka uništavanju svedočanstava sopstvene baštine i identiteta.

Došlo se do zaključka da nema sumnje da je Hristova istina je proklijala u Maloj Aziji, ali temelje Svete Crkve su udarili Balkanci (preciznije ljudi iz Ponišavlja), a to zvanična istoriografija i istorija hrišćanstva nikada nije priznala. A, ako jeste, onda to nije dovoljno istakla, ni ozvaničila. Jasno je da hrišćanstvu trasiraju put u budućnost starosedeoci, ili domoroci, iz Moesie Superior, potonje teritorije Šopluka. To su sveci, Sv. ravnoapostolni car Кonstantin Veliki od devetog veka slavljen u Pravoslavnoj crkvi (sa ediktom o toleranciji hrišćana), njegova majka Sv Jelena (prvi hrišćanski arheolog, koja je otkrila i zaštitila većinu najznačajnijih mesta u Svetoj zemlji) i episkop Sv. Niketa Remizijanski, Sanctae ecclesie doctores (između ostalog tvorac ode Te Deum i opšteprihvaćenog Vjerujua). Obojica su rođeni u Ponišavlju, prvi u Naissusu, a drugi u Remissiani.

Upravo oni su doveli do toga da hrišćanstvo izraste u svetsku religiju.

* Tekst: Prof. Mitić dr Dragan