Nova knjiga profesora Dragana Mitića dovodi u pitanje staro tumačenje jedne od najtajanstvenijih bronzanih figurina u Srbiji

Mala bronzana figurina poznata kao „Kovač iz Vraništa“ decenijama je u stručnoj literaturi svrstavana među primerke grčke bronze. Nova knjiga, koja uskoro izlazi iz štampe, postavlja pitanje: da li ovaj artefakt možda pripada mnogo starijoj i autonomnoj balkanskoj tradiciji metalurgije i umetnosti?

Upravo tim pitanjem bavi se knjiga „Kovač iz Vraništa – praiskra balkanske umetnosti“, interdisciplinarna studija profesora dr Dragana Mitića, koja uskoro izlazi iz štampe u izdanju biblioteke „Vuk Karadžić“ iz Bele Palanke.

Reč je o studiji posvećenoj jednom od najzanimljivijih praistorijskih artefakata sa prostora jugoistočne Srbije – maloj bronzanoj figurini kovača koja je u muzejskoj praksi dugo tumačena u okvirima helenističke umetnosti. Međutim, novo istraživanje otvara mogućnost da je njeno poreklo složenije i da se mora posmatrati u širem kulturnom i tehnološkom kontekstu Balkana.

Polazeći od morfološke i tehnološke analize artefakta, autor uključuje i širi interdisciplinarni pristup koji obuhvata arheologiju, arheometalurgiju, mitologiju, biblijske izvore i toponimiju prostora Ponišavlja. U tom okviru „Kovač iz Vraništa“ se ne posmatra samo kao umetnički predmet, već kao simbolička tačka u kojoj se ukrštaju metalurgija, mit i rana umetnost.

Posebno mesto u knjizi ima tumačenje kovača kao arhetipske figure ranih društava – čuvara znanja o metalu i vatri, tehnoloških tajni i sakralne moći. Upravo zato ova mala bronzana figurina postaje mnogo više od muzejskog eksponata: ona se pojavljuje kao svedočanstvo jednog šireg kulturnog horizonta.

Knjiga ujedno pokreće i šire pitanje: da li je Balkan bio jedan od ključnih prostora ranih metalurških revolucija koje su oblikovale razvoj evropske civilizacije.

Tokom nastajanja ove studije portal Pirot Plus Online pratio je istraživanje i objavio seriju od sedam eseja posvećenih različitim aspektima „Kovača iz Vraništa“. Ti tekstovi, koji se mogu pronaći na portalu, otvorili su prostor za širu javnu raspravu o poreklu ovog neobičnog artefakta i mestu Balkana u ranoj istoriji metalurgije i umetnosti.

Predstojeće izdanje zato nije samo knjiga o jednoj bronzanoj figurini. To je pokušaj da se ponovo postavi pitanje gde se nalaze dublji koreni evropske metalurške i umetničke tradicije.

Osnovni podaci o knjizi

KOVAČ IZ VRANIŠTA – PRAISKRA BALKANSKE UMETNOSTI
Identitet jedne praistorijske figurine
Izdavač: Biblioteka „Vuk Karadžić“, Bela Palanka
Štampa: Medivest, Niš
Obim: oko 100 strana
Format: tvrdi povez, kolor i crno-bele ilustracije

Sl. prednje korice knjige „Kovač iz Vraništa....“, foto D. Mitić, Dizajn M.Mitić. 2026.

Kovač iz Vraništa, Izvor: http://politikinzabavnik.co.rs/2007/2914/04.php.